به روش خودتون حسابداری کنید...

مقالات
بودجه - قسمت دوم

 اقدامات مرتبط با تهیه و تنظیم بودجه در ایران:
پیش بینی مقدماتی بودجه
تهیه گزارش اقتصادی سالانه
بخشنامه بودجه
تهیه و تنظیم بودجه در دستگاهها
بررسی بودجه
ارائه بودجه به شورای اقتصاد
                         
1-پیش بینی مقدماتی بودجه
اولین حرکت درزمينه درآمد های سال بعد ،دردفتر اقتصاد کلان سازمان مدیریت و برنامه ريزی و با همکاری بانک مرکزی ، وزارت دارایی  و وزارت نفت آغاز میشود.
                         
2-تهیه گزارش اقتصادی سالانه
گزارش اقتصادی که حاوی پیش بینی های کلی تعادلهای اساسی اقتصاد درسال آینده است ، توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورتهیه و به شورای اقتصاد داده شود .
                         
3- بخشنامه بودجه
بخشنامه بودجه حاوی سیاستها و خط مشی های راهنما در تهیه و تنظیم بودجه دستگاههای اجرایی می باشد
                         
4-تهیه و تنظیم بودجه در دستگاهها
باارسال بخشنامه بودجه و فرمها و دستورالعملهای مربوطه ، کاربودجه نویسی در دستگاه های اجرائی با توجه به مفاد بخشنامه آغاز می شود .
                         
5- بررسی بودجه
درسازمان مدیریت وبرنامه ریزی کشور ، درخواست بودجه های جاری وعمرانی هروزارتخانه حسب مورد در یکی از کمیته های چهارگانه طرح و مورد رسیدگی قرارمیگیرد.
                         
کمیته های چهارگانه بررسی بودجه در سازمان مديريت و برنامه ريزی کشور:
1- ستادهماهنگی درآمدهای کشور
2- ستاد بودجه ریزی اموراجتماعی
3- ستادبودجه ریزی امور تولیدی
4- ستادبودجه ریزی امور زیربنایی
                         
انواع بررسی بودجه :
1- بررسی برنامه ها
 2- بهبود مدیریت
                         
1-بررسی برنامه ها
برنامه ها و عملیات دستگاه ها باید درسطوح بالاتر مورد بررسی وتجزیه و تحلیل قرارگیرد و هماهنگ شود.
                         
2-بهبود مدیریت
سازمان مدیریت با وادار ساختن دستگاه هابه صرفه جویی ، موجبات بهبود مدیریت را فراهم می سازد .
                         
6-ارائه بودجه به شورای اقتصاد
سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور پس از بررسی بودجه دستگاه های اجرائی نتیجه کار را به شورای اقتصاد ارائه می دهد .
                         
7-تهیه لایحه بودجه و ارسال آن به هیئت دولت
سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور براساس مصوبات شورای اقتصاد،لایحه بودجه کل کشور را تدوین می نماید و آن را جهت تصویب به دولت ارائه می دهد.    
لایحه بودجه
پس از تصویب لایحه بودجه در هیئت وزیران ، لایحه بودجه کل کشور همراه با گزارش اقتصادی ، توسط رئیس جمهور به مجلس شورای اسلامی تقدیم می شود
بخش های لایحه بودجه
پيام بودجه
متن لايحه بودجه
پيوست های بودجه    
پیام بودجه
پيام بودجه که هنگام تقديم بودجه به مجلس توسط رئيس جمهور به صورت شفاهی خوانده می شود ،حاوی نکات عمده سياست مالی پيشنهادی و شرايط اساسی برآوردها می باشد.
متن لايحه بودجه
متن لايحه بودجه شامل يک ماده واحده و تبصره هامی باشد.  
پيوست های بودجه
منظور از پيوست های بودجه  همان اسناد ضميمه می باشد.
بودجه شرکتهای دولتی
شرکتهای دولتی بودجه خود را براساس دستور العمل تهيه و تنظيم بودجه شرکتهای دولتی تنظيم و پس از تصويب مجمع عمومی آن را به سازمان مديريت ارائه می کنند.
                         
واژه ها و مفاهيم مهم:
بخشنامه بودجه
بررسی بودجه
لايحه بودجه
پيام بودجه
ضوابط مالی تنظيم بودجه

بودجه و دموکراسی
انتقال حق تصويب بودجه به مردم يا نمايندگان آنها در مجلس يکی از مصداق های دموکراسی می باشد.
اهمیت لایحه بودجه
لايحه بودجه مهم ترين لايحه ای است که دولت به مجلس می دهد.لايحه بودجه حاوی سياست ها و برنامه های دولت می باشد.
صلاحیت مالی و بودجه ای مجلس
مجلس با تصويب بودجه به دولت اجازه می دهد تا:
1- درآمدهای پيش بينی شده را تامين کند.
2- هزينه های مورد لزوم خود را پرداخت کند.
خصایص قانون بودجه
ارقام مخارج  پيشنهادی، منشاء تعهدات دولت برای اين مخارج نمی باشد.
لايحه بودجه فقط برای استفاده دولت است و قانونی نيست که اشخاص برای حقوق خود يا دعاوی دولت بتوانند از آن استفاده بکنند.
ارقام درآمد مندرج در بودجه منشاء حقوقی مطالبات دولت نيست
تصويب لايحه بودجه وذکر ارقام درآمد،برای دستگاه های وصول کننده تکليف ايجاد می کند.
بودجه هميشه به شکل لايحه به مجلس می رود.
لايحه بودجه هر سال بيد توسط مجلس تصويب شود.
مجلس نمی تواند تصويب موقت لايحه را به کميسيون بدهد.
نمايندگان نمی توانند پيشنهاداتی بدهند که متضمن افزايش هزينه ها باشد
انواع بودجه تقدیمی به مجلس
لايحه بودجه کل کشور
لوايح بودجه های موقت(يک تا سه ماهه)
لايحه اصلاح بودجه کل کشور
لايحه متمم بودجه
1- لايحه بودجه کل کشور
طبق اصل 52 قانون اساسی،بودجه سالانه کل کشور از طرف دولت تهيه و برای رسيدگی و تصويب به مجلس شورای اسلامی تقديم می گردد.
2- لوايح بودجه های موقت(يک تا سه ماهه)
در مواقعی که لايحه بودجه کل کشور برای سال بعد تا پايان سال به تصويب نرسد، درچنين مواقعی از لوايح قانونی اجازه انجام  هزينه های کشور برای مدت يک يا دو يا سه ماه استفاده می شود.
3-لايحه اصلاح بودجه کل کشور
در مواقعی که ضمن اجرای بودجه کل کشور در طول سال مالی نياز
به تغيير در بودجه باشد ،اين تغييرات از طريق لايحه اصلاح بودجه به مجلس تقديم می شود.
4-لايحه متمم بودجه
در صورتی که درآمدهای وصولی،بيش ازرقم پيش بينی شده باشد دولت مکلف به وصول آن است ،اما برای هزينه کردن وجوه اضافی مکلف به ارائه لايحه متمم بودجه است.
انواع بودجه تقدیمی به مجلس
لايحه بودجه کل کشور
لوايح بودجه های موقت(يک تا سه ماهه)
لايحه اصلاح بودجه کل کشور
لايحه متمم بودجه
شوردر لایحه بودجه
قانون بودجه به صورت يک شوری در مجلس بررسی می شود.
تصویب بودجه در شرکتهای دولتی
بودجه پيشنهادی شرکت های دولتی ،پس از اعمال نظرات سازمان مديريت و تائيد مدير عامل وتصويب مجمع عمومی برای درج در لايحه بودجه به سازمان مديريت می رود.
موارد خاص در تصویب بودجه:
امتناع مجلس از تصويب بودجه:که به معنی مخالفت با دولت است
بودجه يک يا چند دوازدهم:در صورت عدم تصويب به موقع بودجه ،دولت می تواند تقاضای اعتبار موقت چند دوازدهم بدهد.       
واژه ها و مفاهيم مهم:
اهميت لايحه بودجه
طرح و لايحه
شور در لايحه بودجه
لوايح موقت
کميسيون تلفيق    
اجرای بودجه
منظور از اجرای بودجه ،مراحل مربوط به وصول درآمدها و منابع تامين اعتبار ومصرف اعتبارات مصوب برای نيل به اهداف
می باشد.     
اجرای بودجه در مورد هزینه ها
شامل 4 مرحله است:
ابلاغ بودجه
مبادله موافقتنامه های فعاليت های جاری وعمرانی
تخصيص و تقسيط اعتبار
مصرف اعتبارات
ابلاغ بودجه
لايحه بودجه پس از تصويب مجلس و تائيد شورای نگهبان،از طرف مجلس به رئيس جمهور ابلاغ و رئيس جمهور نيز آن را به کليه دستگاه های اجرائی ابلاغ می کنند.
مبادله موافقت نامه طرح و فعالیت
موافقت نامه سندی است مالی که به موجب آن دستگاه اجرایی تعهد می نمايد تا شرح عمليات موافقت نامه را رعايت نموده و سازمان مديريت نيزتعهدمی نمايدبه تناسب پيشرفت امورتخصيص اعتباردهد
تخصیص اعتبار مصوب
تخصیص اعتبارعبارتست از تجويز استفاده از مبالغ معينی از اعتبارات مصوب سالانه در دوره های زمانی مشخص
مصرف اعتبارات
در اين مرحله مخارج دولت به عمل در مي آيد.    
مراحل مصرف اعتبارات:
تشخيص
تامين اعتبار
تعهد
تسجيل
حواله  
درخواست وجه
هزينه           
1- تشخيص
 عبارتست از تعيين و انتخاب کالاها وخدمات مورد نياز دستگاه اجرایی       
2- تامين اعتبار
عبارت است از اختصاص تمام يا قسمتی از اعتبارات مصوب برای هزينه معين          
3- تعهد
 عبارت است از ايجاد دين بر ذمه دولت
4-تسجيل
عبارت است از تعيين ميزان بدهی قابل پرداخت به موجب مدارک اثبات کننده بدهی
5- حواله
 مبين دستور پرداخت رئيس دستگاه به ذي حساب می باشد
6- درخواست وجه
ذيحساب با تکميل فرم درخواست وجه از خزانه ،درخواست می کند وجوه لازم به حساب بانکی دستگاه واريز شود.
7- هزينه
عبارت است از پرداخت هایی  که به طور قطع به ذينفع صورت می گيرد
تنخواه گردان :
مبلغی است که برای تامين مخارج نقدی و جزیی تعيين می گردد ودر نوبت های معين معادل وجوه مصرفی،آن را به ميزان اوليه می رسانند.
انواع تنخواه گردان :
تنخواه گردان خزانه  
تنخواه گردان استان   
 تنخواه گردان حسابداری   
تنخواه گردان پرداخت   
1- تنخواه گردان خزانه
 که دراختيار وزارت دارائی قرار مي گيرد
2- تنخواه گردان استان
 که دراختيار نمايندگی خزانه در هر استان قرار میگيرد
3-  تنخواه گردان حسابداری
که دراختيار ذی حساب قرار میگيرد
4- تنخواه گردان پرداخت
که از طرف ذيحساب و با تائيد رئيس دستگاه در اختيار  مامورينی که مجاز به دريافت تنخواه هستند قرار ميگيرد
پیش پرداخت:
پرداختی است که از محل اعتبارات مربوطه و پيش از انجام کار به طرف مقابل  صورت می گيردعلی الحساب
پرداختی است که  به منظور ادی قسمتی از تعهد صورت می گيرداز محل اعتبارات مربوطه و پيش از انجام کار به طرف مقابل  صورت می گيرد
اجرای بودجه در مورد درآمد ها
اگر درآمدها در عمل کمتر از مصوب شد بايد دولت از طريق افزايش ساير منابع و يا کاهش اعتبار هزينه اقدام کند .اگر درآمدها بيشتر از مصوب شد نياز به متمم دارد
روشهای انعطاف پذیری بودجه
اصلاح بودجه و متمم بودجه
اعتبارات رديف های متفرقه
تبصره های بودجه
مرحله اجرای بودجه در شرکت های دولتی
اجرای بودجه شرکت های دولتی شبيه اجرای بودجه وزارت خانه ها است با اين تفاوت که:
نياز به تخصيص ندارد
منعطف تر است
مبتنی برسيستم حسابداری بازرگانی است
معاملات دولتی
خريد و فروش کالا و خدمات در دستگاه های دولتی تابع تشريفات معاملات دولتی و برگزاری مناقصه و مزايده می باشد.
اسراف :
خرج کردن چيزی در جای خود و بيش از حد لازم
تبذير:
خرج کردن چيزی در غير محل خود  
لزوم رعایت انضباط ملی و پرهیز از اسراف در تخصیص و مصرف اعتبارات
اسراف باعث اتلاف منابع می گردد و بايد هم در مرحله تنظيم بودجه و هم در مرحله اجرای آن جلوی آن گرفته شود.
واژه ها و مفاهيم مهم:
ابلاغ بودجه
مبادله موافقتنامه
تخصيص اعتبار
تبصره های بودجه
اسراف و تبذير
کنترل اجرای بودجه
کنترل اجرای بودجه از وظايف مجلس است و مجلس می تواند از مکانيزم کنترل حين اجرا و پس از اجرا استفاده کند
انواع کنترل
کنترل قوه مجريه
کنترل قوه مقننه
1-نظارت وکنترل قوه مجریه(نظارت درونی)
به دو شکل است:
الف)نظارت مالی
ب)نظارت عملياتی
الف)نظارت مالی
هدف اين نوع نظارت که توسط ذیحساب يا خزانه صورت می گيرد،عدم تجاوز دولت از اعتبارات مصوب است
ب)نظارت عملياتی
مبین بررسی چگونگی نتايج حاصل از پرداخت مخارج است که اين امر به عهده سازمان مديريت است
راه های اعمال نظارت عملیاتی
گزارش توجيهی
تخصيص اعتبار
2-نظارت  وکنترل قوه مقننه(نظارت بیرونی)
الف)نظارت قضایی  
ب)نظارت پارلمانی
الف)نظارت قضایی
 که به عهده ديوان محاسبات است که زير نظر مجلس می باشد
ب)نظارت پارلمانی
 که به 2 شکل نظارت سياسی(نظارت در ضمن سال مالی)و نظارت در پايان سال مالی از طريق رسيدگی به گزارش تفريغ بودجه صورت می گيرد.
هدفهای تفریغ بودجه
کنترل عمليات گذشته
فراهم نمودن اطلاعات لازم برای برنامه ريزی های آينده
مقايسه اعتبارات مصوب با هزينه شده
ارزيابی توانائی دولت در انجام وظايف خود
واژه ها و مفاهيم مهم:
نظارت مالی
نظارت عملياتی
نظارت قضائی
نظارت پارلمانی
نظارت سياسی
تفريغ بودجه
روش های پیش بینی درآمدها
روش سال ما قبل آخر
روش حد متوسط
روش پيش بينی مستقيم
روش سنجيده منظم
                         
روش سال ما قبل آخر
در اين روش درآمدهای قطعی سال ماقبل آخر به عنوان درآمدسال بودجه در نظر گرفته می شود.
                         
2. روش حد متوسط
در اين روش ميانگين درآمدهای سه تا پنج سال گذشته بهعنوان درآمد سال بودجه در نظر گرفته می شود
                         
3. روش پيش بينی مستقيم
در اين روش کارشناسان با تکيه برتخصص و تجارب خود اقدام به پيش بينی درآمد برای دوره آتی می نمايند
                         
4. روش سنجيده منظم
در اين روش پيش بينی درآمد بر اساس تجزيه و تحليل همبستگی و و جمع آوری پرسشنامه های نمونه صورت می گيرد
                         
روشهای برآورد هزینه ها
بودجه متداول
بودجه ریزی افزایشی
بودجه برنامه ای
بودجه عملیاتی
                         
بودجه متداول
بودجه ای است که در آن اعتبارات هر سازمانی به تفکيک فصول و موادهزينه مشخص شده است
                         
بودجه ریزی افزایشی
در اين روش بودجه سال گذشته به عنوان پايه ای برای مصارف جاری انتخاب و درصدی افزايش سالانه در آن اعمال می شود
                         
بودجه برنامه ای
بودجه ای است که در آن اعتبارات برحسب وظايف،برنامه ها و فعاليت هايی که سازمان دولتی در سال مالی اجرای بودجه برای نيل به اهداف خود بايد انجام دهد،پيش بينی شده است
                         
بودجه عملیاتی
بودجه ای است که بر اساس وظايف و، عمليات،و پروژه هایی که سازمان های دولتی تصدی آن را به عهده دارند،تنظيم می شود.
                         
مقایسه بودجه برنامه ای و بودجه عملیاتی
بودجه برنامه ای  فقط  هدایت کننده است در حاليکه بودجه عملياتی هم راهنمایی کننده و هم کنترل کننده می باشد.
                         
بودجه بندی بر مبنای صفر
بودجه بندی بر مبنای صفر توجيه مجدد هر فعاليت از صفر است و برطبق آن هزينه های آينده به هزينه های گذشته ربطی ندارد.
                         
نظام بودجه ریزی طرح و برنامه
در اين نظام ،طرح ها ،برنامه ها و پروژه ها ارزيابی شده و سپس با ديدی سيستمی به بودجه بندی اثربخش ترين آنها انتخاب می گردد
                         
واژه ها و مفاهيم مهم:
پيش بينی درآمدها
برآورد هزينه ها
بودجه متداول
بودجه برنامه ای
بودجه عملياتی
بودجه بندی بر مبنای صفر                     
                         
استراتژی بودجه
در شرايط رکود اقتصادی دولت بايد تقاضای موثر را درجامعه افزايش و در شرايط تورم بايد تقاضای موثر را کاهش دهد.
                         
ابزارهای بودجه ای
بودجه کل کشور حاوی قدرت تصحيحی(تصحيح الگوی مصرف در افراد)،تعديلی(جابه جائی قدرت خريد مردم و رفع نابرابری ها ) و تشويقی(تشويق مردم به پس انداز،سرمايه گذاری و توليد)می باشد.
                         
کسری بودجه
کسری بودجه زمانی وجود دارد که مخارج دولت از درآمدهای آن بيشتر باشد.
                         
انواع کسری بودجه:
کسر بودجه اداری
کسر بودجه ناشی از اوضاع و احوال اقتصادی
کسر بودجه مربوط به ساختمان اقتصادی
                         
1-کسر بودجه اداری
اين نوع کسر بودجه ،ناشی از فقدان سازمان صحيح اداری و حيف و ميل مخارج اداری است
                         
2- کسربودجه ناشی از اوضاع و احوال اقتصادی
کاهش درآمدهای دولت از نظر اوضاع و احوال اقتصادی،به دليل عواملی هم چون سيل زلزله و...می تواند باعث کسر بودجه شود.
                         
3-کسر بودجه مربوط به ساختمان اقتصادی
اين نوع کسر بودجه به دليل عدم هماهنگی بين دخل و خرج عمومی در بلند مدت بروز می کند
                         
راههای تامین مالی کسر بودجه
الف)دریافت وام از منابع داخلی
الف)دریافت وام از منابع داخلی
                         
الف)دریافت وام از منابع داخلی شامل:
1-الف)برداشت از سیستم بانکی:
2-الف)انتشار اوراق قرضه
                         
ب) دريافت وام از منابع خارجی :
1-ب) دريافت وام از دولت های خارجی
2-ب) دريافت وام از بخش های خصوصی کشورهای خارجی
3-ب) دريافت وام از موسسات بين المللی                 


آثار اقتصادی کسر بودجه
آثار اقتصادی کسری بودجه دولت، بستگی به علت چگونگی به وجود آمدن کسر بودجه و نحوه تامين آن دارد.
                         
بودجه و سیاستگذاری
بودجه بيانگر سياست دولت است وبودجه ريزی يکی از ابزارهای نظام سياسی است و تحت مجموعه ابزار نظام سياسی قرار دارد
                         
بودجه و برنامه ریزی اقتصادی
بودجه به دليل اختصاص دادن منابع و امکانات مالی مورد نياز،ضامن اجرای کليه برنامه ريزی های اقتصادی به شمار
می آيد.
                         
بودجه و مدیریت
مديريت بيان گر استفاده موثر و کارآمد از منابع مادی و انسانی برای نيل به اهداف ازپيش تعيين شده می باشد و هدف بودجه استفاده صحيح از منابع مالی دولت می باشد.
                         
بودجه و فرایند مدیریت
بودجه و برنامه ريزی
بودجه و سازماندهی
بودجه و هماهنگی
بودجه و کنترل
                         
بودجه و برنامه ریزی
در برنامه ريزی هدف های سازمان و راه های نيل به آن مشخص می شود.بودجه نوع برنامه است که در آن ميزان درآمدها وهزینه های یک دوره مشخص میشود.
                         
بودجه و سازمان دهی
سازماندهی شامل تقسيم کارها و وظايف و ايجاد هماهنگی در بين اين وظايف می باشد.بودجه از نقش مهمی در فرايند سازمانی برخوردار می باشد.
                         
بودجه و هماهنگی
هماهنگی فرايندی است که از طريق آن هدف ها و فعاليت های واحدهای مختلف همسو و هم جهت می شود.بودجه ابزاری مناسب برای هماهنگی فعاليت دستگاه های اجرایی به شمار می آيد
                         
بودجه و کنترل
بودجه نوعی استاندارد برای کنترل به شمارمی آيد
                         
بودجه و نظام اداری
بودجه يکی از زير مجموعه های نظام اداری به شمار می آيد.
                         
سیر تکوین بودجه
بودجه به عنوان ابزارکنترل
بودجه به عنوان ابزارمديريت مالی
بودجه به عنوان ابزاربرنامه ريزی
بودجه به عنوان ابزاررهبری(استراتژيک)
                         
نظريه بودجه
به اعتقاد پروفسور وی.او.کی هيچ نظريه بودجه ای وجود نداردوبايد ازمنظر نظريه های اقتصادی  ارزش نسبی،تجزيه و تحليل روند افزايشی هزينه اثر بخشی نسبی به بودجه توجه نمود
                         
بودجه و حسابداری
بودجه با  حسابداری ارتباط بسيار نزديکی دارد و بايکديگر لازم و ملزوم می باشند
                         
بودجه وکامپیوتر
کامپيوتر از نقش مهمی در مرحله تهيه و تنظيم و نظارت بر بودجه برخوردار می باشد.
                         
واژه ها و مفاهيم مهم:
استراتژی بودجه
کسری بودجه
بودجه و برنامه ريزی
بودجه و سازماندهی
بودجه و هماهنگی
بودجه و کنترل
                         
                         
1-تخصیص اعتبارات جهت بقا دستگاه نه اجرای وظایف
2- عدم ارتباط بودجه سالانه با شرایط اقتصادی
3- در نظر گرفتن بار مالی ناشی از فعالیتهای فعلی دولت بر هزینه های آتی
4-ناهماهنگی میان منابع و مصارف بودجه
5-وجود هزینه های پنهان در بودجه
6-انعطاف پذیری بیش از حد بودجه شرکت های دولتی
7-تقاضای بودجه اضافی
8-تعیین تکلیف برای قلمروهای نامربوط به سیاستگذاری مالی
9-جدایی نظام تهیه از نظام کنترل بودجه و بی توجهی به کارآیی هزینه ها در مرحله نظارت
10-فقدان نظارت عملیاتی دقیق
1-تخصیص اعتبارات جهت بقا دستگاه نه اجرای وظایف
12-تلاش برای مصرف اعتبارات در ماههای پایانی سال
                         
واژه ها و مفاهيم مهم:
انعطاف پذيری بودجه
نظارت عملياتی
نظام تهيه کننده بودجه
نظام کنترل کننده بودجه

<< >> 

مقالات نرم افزار حسابداری